czwartek, 12 listopada 2015

Gradacja w Capoeira - wyjaśnienie, interpretacja, komentarz


Dzień dobry! Choć najtęższe umysły na świecie (albo przynajmniej w tym rejonie Polski) pracują właśnie nad zarysem pierwszej serii vlogów Fighter Diary, tradycyjna odsłona musi trwać. Tak więc uznałem, że dziś zajmę się zagadnieniem piekielnie chaotycznym i proszącym się o wytłumaczenie.

Świat sztuk walk jest wielki, ale wszędzie, jak Ziemia kulista, czarny pas to czarny pas - top badass. W Capoeira jest trochę inaczej. Czarna "corda" nie istnieje. Znaczy, istnieje, ale nie jest tak fenomenalnym zjawiskiem jak ten słynny już "I DAN". Ale o tym zaraz. By tłumaczenie miało ręce i nogi, zacznę od krótkiego słowniczka pojęć Capoeirowych, które przewijają się w świecie Capoeiristów non stop, są ściśle powiązane z gradacją, a dla postronnej osoby bądź zawodnika innego stylu, mogłyby być najzwyczajniej w świecie niezrozumiałe:

apelido - "ksywa", nickname w świecie Capoeira mający swoje korzenie historyczne w czasach, gdy wspomniana sztuka była jeszcze nielegalna. Capoeiriści w Brazylii posługiwali się wymyślonymi pseudonimami po to, by być rozpoznawalnymi wewnątrz swojego świata, a jednocześnie całkowicie nierozpoznawalnymi np. na policji (przypominam, że przez pewien okres czasu w Brazylii Capoeira była nielegalna i kojarzyła się z kryminalnym półświatkiem).
cordao - "pas" w Capoeira, kolorowy sznur określający stopień wtajemniczenia Capoeiristy. Nieodłączny element pełnego stroju zawodnika uprawiającego współczesną / nowoczesną Capoeirę.
stopień nazywany - od pewnego poziomu w Capoeira stopnie mają określone nazwy. O ile gradacja zaczyna się od kilku stopni alunos / aluno advancado (tł. uczeń, uczeń zaawansowany), tak każdy następny stopień ponad 'aluno' ma swoją nazwę, która przytaczana jest razem z apelido. Jest to o tyle ważne, że w każdej grupie Capoeira gradacja jest inna (bywają bardzo podobne, jednak nie wszędzie) i wspomnienie stopnia zaawansowania przed przytoczeniem apelido to forma przedstawienia danej osoby z pełnym inwentarzem.
batizado - chrzest Capoeiristy. Ceremonia nadania, według przyjętych wewnątrz danej grupy zasad, pierwszego stopnia (przejście z czystej corda, tł. białego pasa, na pierwszy kolor).
troca de corda - ceremonia zmiany każdego następnego stopnia po pierwszym batizado
gradacja dziecięca - pominięte w mojej analizie zestawienie stopni dla młodych Capoeiristas, poniżej 16 roku życia, zazwyczaj odnoszące się kolorystycznie do pełnych, dorosłych stopni.
roda - krąg, w którym Capoeiriści "grają" Capoeirę, czyli wymieniają się kopnięciami, unikami, popisują i rywalizują. Dla laików: gra Capoeira to coś jak połączenie walki kickbokserskiej z bitwą breakdance.

Pisząc o gradacji w Capoeira warto wspomnieć słów kilka o jej genezie historycznej. Otóż, w przeszłości, za czasów, gdy wspomniana sztuka walki była nielegalna, nie istniał podział na stopnie. Społeczności dzieliły się na Capoeiristów i na Mestre, który był nauczycielem oraz swojego rodzaju "przewodnikiem stada". Pierwszy podział wprowadził w swojej akademii Mestre Bimba, który prócz wprowadzenia całkowicie białych strojów, narzucił podział na aluno (uczeń), formado / graduado (uformowany capoeirista / absolwent), mestre (mistrz). Aluno mógł być każdy, kto przychodził na zajęcia i uczył się Capoeira. Graduado zostawała osoba, która opanowała podstawowy 'kurs' Mestre Bimby. Ten trwał (o ile pamięć mnie nie myli) około pół roku - roku. Taka osoba oczywiście wciąż rozwijała się w Capoeira, jednak była to już trochę inna forma nauki. Graduado nie uczył się pojedynczych ruchów, a ich zestawień, zastosowań. W program jego nauki wliczały się też elementy walki pełnokontaktowej poza roda. Tytuł mestre przysługiwał z kolei samemu Mestre Bimbie - 'szefowi' akademii, który prowadził zajęcia.



Dalsze rozważania opierał będę na przykładzie gradacji grupy, której członkiem jestem, tj. Orun Capoeira. Na szczęście nasza gradacja kolorystycznie pokrywa się z wieloma innymi gradacjami, toteż myślę, że będzie to bardzo dobry obraz przykładowy:

1. Stopnie aluno
Jest to zestaw stopni definiujących Capoeiristę jako ucznia początkującego lub zaawansowanego. W poniższej wizualizacji graficznej przedstawiłem stopnie 'aluno' z grupy Orun, wyłączając stopień czysty (biały pas), który w niektórych grupach liczony jest jako pełnoprawny stopień, a w innych z kolei jest tylko sznurkiem, by 'portki z tyłka nie spadły'.
Nawiązując do gradacji z innych, popularnych sztuk walk, w tej gradacji, corda pomarańczowa odpowiada stopniowi zaawansowania niebieskiego pasa w BJJ, zielonego w Karate Kyokushin (4-3 Kyu) lub czerwonego w Taekwondo (2 kup).



2. Monitor / Estagiário
Okres przejściowy między statusem Capoeiristy, który opanował w pełni podstawy Capoeira, a uczniem. W niektórych grupach Estagiario jest to też stopnień 'tymczasowy' dla ludzi, którzy przyszli z innych grup, a w nowej nie nadano im jeszcze stopnia według "ichniejszej" gradacji. 
Analogicznie, stopień Monitor zaawansowaniem w Capoeira odpowiada purpurowemu pasowi w BJJ, brązowemu w Karate Kyokushin (2 Kyu) oraz czerwonemu z czarną belką w Taekwondo (1 kup).

3. Graduado

Osiągnięcie pewnego rodzaju dorosłości w Capoeira. W dosłownym tłumaczeniu "absolwent", więc osoba, która opanowała wszystkie podstawy, 'zakres materiału'. Wciąż się uczy, jednak jest to już rozwój na innym poziomie niż uczniowie. Graduado zazwyczaj zabiera się za otwieranie swojej sekcji, przekazywanie wiedzy dalej. Prowadzi samodzielnie roda, jeździ na eventy i warsztaty innych grup. Jest aktywnym elementem świata Capoeira. 
W odniesieniu do innych sztuk walk, graduado określiłbym na poziomie wtajemniczenia brązowego pasa w BJJ, brązowego w Karate Kyokushin (1 Kyu) oraz pierwszego czarnego pasa w Taekwondo (I DAN).








4. Instrutor
Rozpoznawalny w świecie Capoeira, w pełni kompetentny i wykształcony Capoeirista, zdolny poprowadzić za sobą całą grupę. Zna historię Capoeira, posiada wszystkie niezbędne umiejętności, od gry roda, przez prowadzenie jej, organizację różnego rodzaju eventów, po wykorzystanie Capoeira w walce. Jest pedagogiem, ma kompetencje, by uczyć i formować nowych Capoeiristów. Solidna marka!
Porównując do innych stylów, instrutora porównałbym poziomem wtajemniczenia do czarnego pasa w BJJ (pierwsza belka), czarnego w Karate Kyokushin (1 DAN) oraz bardziej zaawansowanego czarnego pasa w Taekwondo (II - IV DAN).




 5. Professor (tu brązowy), Mestrando / Contra Mestre (tu brązowo-czerwony), Mestre (czerwony)
Te trzy stopnie zebrałem do jednej podgrupy, ponieważ w mojej opinii są to stopnie mistrzostwa w Capoeira, a różnice między nimi są bardzo plastyczne. Wszystkie te trzy stopnie mają kompetencje do tworzenia i prowadzenia własnej grupy Capoeira, wpajania filozofii i fundamentów Capoeira swoim uczniom. Osiągnięcie takiego poziomu zaawansowania (professor) to (z mojej obserwacji, dla Europejczyka) kilkanaście (18-20?) lat ciężkiej pracy. W ramach ciekawostki wspomnę, że nie mamy w kraju jeszcze ani jednego polskiego Mestre. A pierwszy Contra - Mestre Polak, to osoba, która była prekursorem Capoeiry w Polsce, Adam Faba.
Nawiązując do innych sztuk walk, te trzy stopnie to poziom mistrzostwa, pisany dużymi literami, coś jak IV DAN i więcej. W dowolnym stylu.

Professor:
Mestrando / Contra Mestre

Mestre:


W podsumowaniu chciałbym podkreślić, że stopień danego Capoeiristy nie jest jedynie wyznacznikiem jego sprawności fizycznej. Aspektów, które bierze się pod uwagę przy nadawaniu nowego stopnia jest mnóstwo: od filozofii, znajomości historii, muzyki, przez zdolności pedagogiczne, fizyczne, aż po umiejętności praktycznego zastosowania Capoeira. Dlatego też może wydawać się, że na niektóre stopnie "czeka" się nieproporcjonalnie długo, w porównaniu do innych, np. bardziej usportowionych stylów walki. Otóż podkreślam, że tak NIE jest. :)

Nadmienię też, że całe to opracowanie jest efektem moich wieloletnich obserwacji, analiz i porównań, ale nie należy go traktować jako prawdy objawionej. Wszystko, co napisałem powyżej, to moja osobista opinia i istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że spotka się z krytyką jakiegoś autorytetu / autorytetów. Każdą korektę przyjmę na klatę. Tak więc artykuł to głównie taka ciekawostka.





===============================BONUS===============================



Pod koniec chciałbym się jeszcze pochwalić swoim sukcesem. Od pewnego czasu w świecie Capoeira zaczęła rozwijać się pewna - pozytywna - tendencja do organizowania zawodów Jogo de Capoeira w różnych rytmach, na różnych zasadach. Jednak każde takie zawody to świetna możliwość na sprawdzenie siebie poza swoją grupą, w 'obcym' środowisku. Sprawdzenie swojej elastyczności na "reguły gry" i odporności psychicznej. I tak oto grupa Cabana Capoeira podjęła się zorganizowania I Otwartych Mistrzostw Polski w Capoeira. Impreza miała miejsce 31.10.2015 i przyznam szczerze, że był to jeden z lepiej dopiętych (organizacyjnie) eventów, na jakich byłem. Zawody odbyły się w trzech grupach zaawansowania:
Alunos
Alunos Advancado (zaawansowani)
Monitores / Graduados
Warto wspomnieć, że za pierwsze miejsce w ostatnich dwóch grupach przewidziana była nagroda, 1000 złotych. Co prawda nie wróciłem do domu bogatszy o taką gotówkę, ale poznałem niesamowitych ludzi i w kategorii Monitores / Graduados, czyli tej najcięższej możliwej, trenując osiem lat, załapałem się na trzecie miejsce, a na podium stałem z graduados, którzy dublowali mnie stażem (14-16 lat w Capoeira).